روغن‌های گرید غذایی (Food-Grade) چیست؟
در صنایع حساسی مانند تولید مواد غذایی، آشامیدنی، داروسازی و بسته‌بندی، هوای فشرده صرفاً یک نیروی محرکه مکانیکی نیست؛ بلکه به عنوان «شریان پنجم تولید» مستقیماً در مجاورت یا تماس با محصولات نهایی قرار دارد. در چنین محیط‌هایی، حتی کوچک‌ترین نشت یا تبخیر روانکارهای صنعتی معمولی می‌تواند به آلودگی کل محموله تولیدی، فراخوان محصول (Product Recall)، خسارت‌های مالی سنگین و ابطال گواهی‌های بهداشتی بین‌المللی منجر شود.
بر اساس استاندارد بین‌المللی ISO 8573-1، اگر هوای فشرده تماس مستقیم با مواد غذایی داشته باشد، استفاده از سیستم‌های عاری از روغن (Class 0) الزامی است. اما در بسیاری از خطوط تولید که هوای فشرده به صورت غیرمستقیم استفاده می‌شود، کمپرسورهای تزریق روغن کاربرد دارند. در این سناریو، انتخاب یک روانکار دارای تاییدیه ایمنی غذایی (Food Grade) تنها راهکار هوشمندانه برای مهار ریسک‌های بهداشتی و حفظ سلامت ماشین‌آلات است.
استانداردهای ایمنی مواد غذایی و طبقه‌بندی روانکارهای NSF
سازمان بین‌المللی NSF International مرجع اصلی رده‌بندی روانکارهای صنعتی در صنایع بهداشتی است. شناخت این رده‌بندی‌ها به مدیران کیفیت و نت کمک می‌کند تا محصول درست را برای بخش‌های مختلف کارخانه انتخاب کنند:
چندین رده از روانکارها برای استفاده در صنایع غذایی تایید شده‌اند. اگرچه ممکن است همه این موارد در محیط‌های کارخانجات غذایی دیده شوند، اما تنها یک رده‌بندی اجازه تماس مستقیم با مواد غذایی را داراست:
- روانکارهای NSF H1: روانکارهای گرید خوراکی واقعی که برای تماس تصادفی و ناخواسته (Incidental Contact) با مواد غذایی تایید شده‌اند. این روانکارها تضمین می‌کنند که محصول در صورت تماس، از هرگونه آلودگی ایمن بماند.
- روانکارهای NSF H2: روانکارهایی که برای تجهیزاتی طراحی شده‌اند که هیچ‌گونه امکان تماس میان آن‌ها و مواد غذایی یا نوشیدنی وجود ندارد. اکثر روغن‌های گرید صنعتی در این دسته قرار می‌گیرند. این روانکارها حاوی مواد سمی شدید (مانند سرب، جیوه یا کادمیوم) نیستند، اما برخلاف گرید H1، محدودیت‌های سخت‌گیرانه بهداشتی در فرمولاسیون آن‌ها وجود ندارد؛ بنابراین نباید به هیچ عنوان با محصول تماس پیدا کنند.
- کلاس NSF H3: روان‌کننده‌ها و روغن‌های محلول (Soluble Oils) که در صنایع غذایی و دارویی برای پاک‌سازی و جلوگیری از زنگ‌زدگی تجهیزات استفاده می‌شوند. ترکیبات موجود در این کلاس معمولاً از روغن‌های خوراکی (مانند روغن ذرت، آفتابگردان یا سویا) یا روغن‌های معدنی خاصی تشکیل شده‌اند که توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) به عنوان ایمن یا GRAS شناخته می‌شوند.
- استاندارد NSF 3H: کلاس NSF 3H یکی از سخت‌گیرانه‌ترین استانداردهای سازمان بین‌المللی NSF International برای مواد مورد استفاده در صنایع غذایی است. این استاندارد مربوط به عوامل جداساز (Release Agents) با امکان تماس مستقیم و مداوم با مواد غذایی است.
- روانکارهای NSF HT1: تایید شده جهت استفاده به عنوان سیال انتقال حرارت (روغن داغ) در سیستم‌هایی که احتمال تماس تصادفی با غذا در آن‌ها وجود دارد.
روانکارهای فودگرید اطلس کوپکو دارای تاییدیه رسمی H1 از بنیاد NSF هستند. در خطوط فرآوری غذا و دارو، استفاده از روانکارهای ثبت‌شده NSF H1 برای جلوگیری از خطرات آلودگی ضروری است. با انتخاب یک روانکار فودگرید باکیفیت H1 از برند اطلس کوپکو، از سلامت محصول، ایمنی زنجیره توزیع و طول عمر بهینه تجهیزات خود مطمئن خواهید شد. روغن‌های فودگرید اطلس کوپکو گواهی‌نامه‌های حلال (Halal) و کوشر (Kosher) را نیز دارا هستند.
چه زمانی باید از روغن کمپرسور فودگرید استفاده کنیم؟
هنگامی که در صنایع غذایی، نوشیدنی یا دارویی اقدام به تولید یا بسته‌بندی محصولات می‌کنید، بسیار ضروری است که از خطرات و آسیب‌های بالقوه بهداشتی در صورت تماس احتمالی هوای فشرده با محصول نهایی آگاه باشید.
اگر هوای فشرده در فرآیند تولید به کار رفته و مستقیماً با محصول تماس پیدا می‌کند، استفاده از هوای کاملاً بدون روغن یا اصطلاحاً صددرصد اویل‌فری (کلاس صفر – Class 0) کاملاً اجباری است.
با این حال در بسیاری از کاربردها، هوای فشرده در تماس مستقیم با محصول قرار ندارد و می‌توان از کمپرسورهای تزریق روغنی (اسکرو) استفاده کرد. اما از آنجا که همواره احتمال تماس تصادفی و ناخواسته هوای فشرده با محصول وجود دارد، انتخاب یک روغن کمپرسور که منطبق بر قوانین ایمنی مواد غذایی بوده و در مراجع NSF ثبت شده باشد، تنها گزینه صحیح و استاندارد است.
انواع روغن فودگرید اطلس کوپکو برای کمپرسور
روغن Roto Synthetic Foodgrade:
این روانکار پایه سنتتیک، انتخاب استاندارد برای کمپرسورهای اسکرو تزریق روغن اطلس کوپکو (سری GA و GX) است که در شرایط کاری ملایم و نرمال فعالیت می‌کنند.
- طول عمر کارکرد: ۴,۰۰۰ ساعت یا ۱ سال در شرایط Mild (کاهش به ۲,۰۰۰ ساعت در شرایط Demanding).
- محدوده دمای محیطی: ۰ تا ۳۰+ درجه سانتی‌گراد.
روغن Roto Synthetic Foodgrade Ultra:
نسخه ارتقایافته تمام‌سنتتیک با بسته افزودنی‌های پیشرفته برای کمپرسورهای GA و GX که در شرایط کاری سخت، دمای بالا، محیط‌های مرطوب یا گردوغبار کار می‌کنند. این روغن پایداری اکسیداسیون فوق‌العاده‌ای ارائه می‌دهد.
- طول عمر کارکرد: ۴,۰۰۰ ساعت یا ۲ سال در شرایط Demanding (۳,۰۰۰ ساعت در شرایط Extreme).
- محدوده دمای محیطی: ۰ تا ۴۰+ درجه سانتی‌گراد.
- کاربرد ویژه: ایده‌آل برای کارخانجاتی با تهویه ضعیف کمپرسورخانه یا سیکل‌های کاری با خاموش و روشن شدن مکرر.
روغن Roto Z Foodgrade:
کمپرسورهای بدون روغن سری Z اطلس کوپکو (مدل‌های ZR, ZT, ZA, ZE و ZS) در مدار تراکم خود از روغن استفاده نمی‌کنند، اما گیربکس، یاتاقان‌ها و دنده‌های تایمینگ آن‌ها نیازمند روانکاری بسیار دقیق هستند. روغن Roto Z Foodgrade سیالی نیمه‌سنتتیک با ادتیوهای تحمّلی فشار (EP) و ضدسایش است که تاییدیه NSF H1 دارد.
- طول عمر کارکرد: ۴,۰۰۰ ساعت برای توان زیر ۵۵ کیلووات / ۸,۰۰۰ ساعت (یا ۲ سال) برای توان بالای ۵۵ کیلووات.
- محدوده دمای محیطی: ۰ تا ۵۰+ درجه سانتی‌گراد.
| نام محصول اطلس کوپکو | نوع پایه روغن | بازه کارکرد (ساعت) | کمپرسورهای سازگار | پارت‌نامبر رسمی |
|---|---|---|---|---|
| Roto Synthetic Foodgrade | ۱۰۰٪ سنتتیک | ۴,۰۰۰ ساعت (عادی) ۲,۰۰۰ ساعت (سخت) |
اسکرو روغنی سری GA و GX | 5L: 1630083300 20L: 1630054200 |
| Roto Synthetic Foodgrade Ultra | سنتتیک با فرمول ارتقایافته | ۴,۰۰۰ ساعت (سخت) ۳,۰۰۰ ساعت (فوق‌سخت) |
اسکرو روغنی سری GA و GX (اقلیم داغ) | 5L: 1830023405 20L: 1830023406 |
| Roto Z Foodgrade | نیمه‌سنتتیک ضدسایش | ۴,۰۰۰ تا ۸,۰۰۰ ساعت | گیربکس اویل‌فری سری ZR, ZT, ZA, ZE | 5L: 1630205705 20L: 1630205720 |
برای بررسی جزئیات فنی و خرید این روانکارها می‌توانید به صفحه خرید و مشخصات روغن فودگرید اطلس کوپکو مراجعه نمایید.
انواع روغن‌های صنعتی فود گرید
- روغن فود گرید کمپرسورهای هوا: روغن‌های با پایه سنتتیک PAO و نرخ تبخیر پایین (مانند سری Atlas Copco Roto Foodgrade) برای جلوگیری از نفوذ بخار روغن به خطوط پنوماتیک.
- روغن هیدرولیک فود گرید: برای سیستم‌های هیدرولیک، جک‌ها و پمپ‌های خطوط تولید مواد غذایی.
- روغن دنده (گیربکس) فود گرید: برای جعبه‌دنده‌ها و سیستم‌های انتقال قدرت ماشین‌آلات خط تولید.
- روغن زنجیر فود گرید: مخصوص روانکاری زنجیرهای نقاله، به ویژه زنجیرهایی که از داخل فر یا سردخانه‌ها عبور می‌کنند (مقاوم در برابر دمای بالا یا بسیار پایین).
- روغن کمپرسور فود گرید: برای کمپرسورهای باد که هوای فشرده آن‌ها ممکن است با مواد غذایی یا بسته‌بندی آن‌ها تماس پیدا کند.
- گریس‌های فود گرید: برای بلبرینگ‌ها، یاتاقان‌ها و اتصالات متحرکی که نیاز به روانکار جامد/نیمه‌جامد دارند.
معروف‌ترین روانکارهای صنعتی دارای استاندارد NSF H1
علاوه بر روغن‌های کمپرسور، خطوط تولید دارای تجهیزات دیگری مثل گیربکس‌ها، بیرینگ‌ها و زنجیرهای کوره هستند که روانکارهای شاخص زیر برای آن‌ها در بازار عرضه می‌شوند:
| نام روانکار صنعتی | برند سازنده | توضیحات و کاربرد فنی در خط تولید | استعلام |
|---|---|---|---|
| Atlas Copco Roto Foodgrade | اطلس کوپکو | روغن تمام‌سنتتیک ویژه کمپرسورهای اسکرو در دو گرید نرمال و شرایط سنگین Ultra با تاییدیه H1. | مشاهده مشخصات و استعلام قیمت |
| Fuchs Cassida Fluid GL Series | فوکس کاسیدا | روغن دنده‌های صنعتی بسته و گیربکس‌های خطوط مواد غذایی با مقاومت در برابر بارهای سنگین. | استعلام تلفنی |
| Mobil DTE FM 46 | موبیل | روغن چندمنظوره با کارایی بالا برای سیستم‌های هیدرولیک، گردشی و برخی کمپرسورهای صنایع بهداشتی. | استعلام تلفنی |
| Klüberoil 4 UH1-220 N | کلوبر | روغن تمام‌سنتتیک با محافظت عالی در برابر سایش برای زنجیرها، چرخ‌دنده‌ها و اتصالات در صنایع دارویی. | استعلام تلفنی |
| Klüberfood NH1 64-422 | کلوبر | گریس سنتتیک روانکاری یاتاقان‌ها و بیرینگ‌های غلتشی تحت بارهای فشاری بالا و رطوبت. | استعلام تلفنی |
| Klüberfood NH1 CH 2-150 | کلوبر | روغن سنتتیک تخصصی برای زنجیرهای کوره و خطوط پخت با مقاومت در برابر دماهای بسیار بالا. | استعلام تلفنی |
| Klüberfood NH1 CH 2-220 | کلوبر | روغن زنجیر با گرانروی بالاتر جهت روانکاری زنجیرهای سنگین تحت کشش و حرارت مداوم. | استعلام تلفنی |
نکات حیاتی در زمان سرویس و نگهداری روغن‌های فودگرید
- ممنوعیت اختلاط با روغن‌های معمولی: به هیچ عنوان روغن فودگرید را با روغن‌های معدنی متداول (مانند روغن روتو اینجکت NDURANCE) مخلوط نکنید؛ این کار تاییدیه بهداشتی NSF H1 را فوراً باطل کرده و باعث لجن‌گرفتگی شدید در مدار روانکاری می‌شود. در صورت تغییر نوع روغن، شستشو و فلاشینگ کامل مدار الزامی است.
- مقاومت در برابر رطوبت ناشی از شستشوی مداوم خطوط: در کارخانجات صنایع غذایی به دلیل شستشوی مکرر ماشین‌آلات و رطوبت بالای محیط، آب ممکن است وارد سیستم هوای فشرده شود. روغن‌های فودگرید اورجینال اطلس کوپکو دارای خاصیت جداسازی سریع آب (Demulsibility) هستند تا از زنگ‌زدگی و افت راندمان ایرند جلوگیری نمایند.
- تعویض هم‌زمان فیلتر سپراتور: در هر دوره تعویض روغن فودگرید، تعویض فیلتر روغن و به ویژه فیلتر سپراتور کمپرسور الزامی است؛ زیرا اشباع بودن سپراتور از روغن‌های قبلی می‌تواند موجب انتقال آلودگی به روغن جدید شود.
استاندارد ISO 21469 چیست و چه تفاوتی با NSF H1 دارد؟
اگرچه نشان NSF H1 پرکاربردترین گواهی بهداشتی است، اما سازمان‌های بین‌المللی استانداردی فراتر به نام ISO 21469 را تعریف کرده‌اند:
- گواهی NSF H1: تنها سلامت و ایمنی بیولوژیکی «فرمولاسیون و ترکیبات اولیه» روغن را مطابق استاندارد FDA 21 CFR 178.3570 تایید می‌کند.
- گواهینامه ISO 21469: علاوه بر فرمولاسیون، بهداشت تمام زنجیره شامل خط تولید روانکار در کارخانه سازنده، خطوط پرکنی، ظروف بسته‌بندی، انبارداری و توزیع را تحت ممیزی‌های سرزده قرار می‌دهد تا تضمین شود هیچ‌گونه آلودگی باکتریایی و شیمیایی در حین ساخت وارد روانکار نشده است.
تامین و مشاوره فنی روانکار فلات قاره
شرکت روانکار فلات قاره با سابقه درخشان در واردات روانکارهای صنعتی اصل، آماده ارائه مشاوره فنی جهت انطباق روانکارهای خطوط شما با استانداردهای بین‌المللی NSF است.
راه‌های ارتباطی با واحد فروش روانکار فلات قاره
دفتر مرکزی: تهران، خیابان دکتر شریعتی، کوچه سمنان، پلاک ۱۹، ساختمان فلات قاره
تلفن‌های دفتر مرکزی: ۰۲۱-۷۷۶۰۶۷۶۰ | ۰۲۱-۷۷۶۰۶۷۶۱
تماس مستقیم: ۰۹۱۲۲۳۸۳۹۱۲
سوالات متداول
۱. مفهوم گرید خوراکی (Food Grade) چیست؟
فودگرید توصیف‌کننده مواد یا ترکیباتی است که تماس آن‌ها با مواد غذایی در طول فرآوری، آماده‌سازی یا بسته‌بندی کاملاً ایمن و بی‌خطر است. این فرآورده‌ها استانداردهای دقیق ایمنی و بهداشتی را برای جلوگیری از آلودگی و حفظ سلامت مصرف‌کنندگان برآورده می‌کنند.
۲. روغن کمپرسور فودگرید چه تفاوتی با روغن‌های معمولی دارد؟
برخلاف روغن‌های معمول، روغن‌های فودگرید با ترکیبات غیرسمی و مورد تایید FDA فرموله شده‌اند و فاقد مواد مضر هستند. این محصولات گواهینامه استاندارد NSF H1 دارند تا ایمنی محصول را در صورت تماس تصادفی با غذا تضمین کنند.
۳. آیا روغن فودگرید برای تمام مدل‌های کمپرسور مناسب است؟
روغن‌های فودگرید با اغلب کمپرسورهای هوای فشرده در تاسیسات صنایع غذایی و نوشیدنی سازگارند. در صورت هرگونه ابهام همیشه توصیه می‌شود با کارشناسان فنی مشورت نمایید.
۴. آیا روغن فودگرید نیاز به فواصل تعویض کوتاه‌تری دارد؟
لزوماً خیر. روغن‌های فودگرید باکیفیت برای دوام بالا مهندسی شده‌اند و بسته به شرایط کاری، فواصل تعویض مشابه یا حتی طولانی‌تری در مقایسه با روغن‌های مرسوم ارائه می‌دهند.